|
|
Ngày 21, tháng 12 năm 2011
|
|
Sự cần thiết và vấn đề lưu tâm khi xây dựng dự thảo chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của cơ quan cấp Bộ
|
GS.TSKH. Nguyễn Văn Thâm, Học viện Hành chính có bài viết góp ý xây dựng dự thảo Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan ngang Bộ, thay thế Nghị định 178/2007/NĐ-CP ngày 3/12/2007.
|
|
Hoàn thiện bộ máy để nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan.
(Ảnh minh họa)
1. Vì sao phải hoàn thiện quy định chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của cơ quan cấp Bộ?
Trước hết, qua 4 năm triển khai Nghị định số 178/2007/NĐ-CP, trên thực tế, các Bộ và cơ quan ngang Bộ, ngoài một số thuận lợi do Nghị định mang lại, còn có vướng mắc trong hoạt động chưa giải quyết được, như về vấn đề phân định chức năng, nhiệm vụ giữa các Bộ, các ngành; việc thành lập các đơn vị trực thuộc thiếu tính hệ thống;...
Thứ hai, các cơ quan cấp bộ có chức năng ban hành các văn bản quy phạm pháp luật theo quyền hạn của mình. Tuy nhiên trên thực tế việc thực hiện nhiệm vụ này nhiều cơ quan đang gặp khó khăn. Hệ quả dẫn đến tình trạng một số văn bản quy phạm pháp luật thiếu tính hệ thống, nhiều văn bản mâu thuẫn nhau, chồng chéo.
Thứ ba, tính tập trung cao, tính phân quyền còn hạn chế. Cách tổ chức như vậy tuy có ưu điểm là gọn nhẹ nhưng sự không phù hợp với yêu cầu thực tế cũng có thể dẫn đến hiện tượng phản ứng chậm trước những biến đổi của đời sống kinh tế - xã hội, thậm chí có những vấn đề đến nay vẫn chưa tìm được cách khắc phục.
Chính vì những tồn tại trên và một số tồn tại khác, việc xây dựng một nghị định mới để điều chỉnh hoạt động của các Bộ là một nhu cầu tất yếu.
Tuy nhiên, tôi cho rằng trước khi xây dựng một nghị định mới thay thế cho Nghị định số 178/2007/NĐ-CP nên chăng cần tổ chức đánh giá lại thật đầy đủ, toàn diện những mặt được và chưa được của nghị định cũ. Đặc biệt, cần chỉ rõ các nguyên nhân dẫn đến tình trạng bất cập trong hoạt động của cơ quan cấp bộ khi dựa trên các quy định của nghị định 178/2007/NĐ-CP. Nếu chưa đánh giá hết tác động của bản nghị định cũ thì việc xây dựng một nghị định mới sẽ khó đạt được yêu cầu mong muốn.
Ví dụ, một trong những hạn chế của nghị định cũ là việc quy định về thành lập các tổ chức chưa đồng bộ. Vậy hậu quả của nó là gì trong thực tế và nghị định mới nên quy định ra sao? Sẽ rất khó có thể có câu trả lời cụ thể và đưa ra phương án khắc phục tồn tại đó một cách hữu hiệu nếu không có sự khảo sát thực tế toàn diện hoạt động của các cơ quan cấp bộ trong 4 năm qua. Một hậu quả rất dễ nhận ra là trong khi biên chế các Bộ ngày một lớn lên thì các vấn đề bức xúc của các ngành các cấp cũng vẫn tồn tại nhiều, việc giải quyết gặp rất nhiều khó khăn.
Hoặc vấn đề quan hệ giữa quản lý nhà nước cấp bộ và quản lý sản xuất, kinh doanh đối với các doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp thuộc Bộ cũng là một tồn tại cần được giải quyết dứt điểm.
2. Các vấn đề cần quan tâm khi xây dựng nghị định mới
Căn cứ vào bản dự thảo Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan ngang Bộ chuẩn bị thay thế Nghị định số 178/2007/NĐ-CP (dưới đây xin gọi tắt là Dự thảo Nghị định mới) được công bố để xin ý kiến các cơ quan, người dân, tôi cho rằng những điều sau đây nên nghiên cứu thêm.
Thứ nhất, cần giải thích rõ một số nội hàm các khái niệm được dùng trong nghị định mới mà bất cứ một văn bản quy phạm pháp luật nào muốn có tính khả thi đều phải được quan tâm. Cụ thể là các khái niệm sau đây:
- Bộ và Bộ trưởng. Hai khái niệm này có nội hàm khác nhau là điều không phải bàn cãi. Tuy nhiên trong dự thảo nghị định (và nhiều văn bản khác trước đây) đã không có sự phân biệt rõ ràng. Ví dụ, nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ và của Bộ trưởng có khác hay không? Nếu không khác nhau thì Chương II của Dự thảo có nên đổi tên lại là Nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ hoặc của Bộ trưởng cho phù hợp không?
Và nếu đổi như trên thì các quyết định và chỉ đạo như: đổi mới phương thức làm việc, hiện đại hóa công sở; quyết định giao biên chế; các quyết định bổ nhiệm cán bộ; trách nhiệm quản lý tài chính, tài sản được Nhà nước giao cho Bộ… là của Bộ hay của Bộ trưởng? Còn các trách nhiệm ghi ở chương IV tại sao lại không được hiểu chung là trách nhiệm chung của Bộ? Việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị sự nghiệp công của Bộ… là quyền của Bộ hay Bộ trưởng? Đây không phải chỉ đơn thuần là vấn đề từ ngữ mà đó là vấn đề minh bạch trong các văn bản quy phạm pháp luật cần được quan tâm.
- Dịch vụ công và dịch vụ công trong ngành. Nên chú ý rằng dịch vụ công là một khái niệm còn nhiều tranh cãi về nội hàm, đặc biệt khi gắn với hoạt động hành chính. Dịch vụ công hẳn không phải là để chỉ các dịch vụ do nhà nước thực hiện. Nếu không có sự giải thích rõ ràng thì chắc chắn việc áp dụng sẽ gây nhiều tranh cãi về sau. Khi đó làm thế nào để quy hoạch mạng lưới tổ chức các đơn vị sự nghiệp dịch vụ công? Làm thế nào để Ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, định mức kinh tế kỹ thuật và quy trình, trình tự, thủ tục thực hiện các hoạt động sự nghiệp dịch vụ công thuộc ngành…?
- Về các tổ chức thuộc Bộ. Dưới Bộ thì có Tổng cục, Vụ…Dưới Tổng cục có Ban theo dự kiến của dự thảo Nghị định mới. Vậy chức năng, quyền hạn và nhiệm vụ giữa Vụ và Ban khác nhau cơ bản ở những điểm nào? Mức độ khác nhau đó sẽ thể hiện như thế nào khi giải quyết các công việc chuyên môn? Về tiêu chí thành lập, Tổng cục và tổ chức tương đương thuộc Bộ cần hiểu như thế nào là một lĩnh vực lớn, phức tạp không phân cấp hoặc phân cấp hạn chế cho địa phương? Lấy gì làm tiêu chí để xác định một lĩnh vực là có nhu cầu và khả năng tiếp nhận phân cấp quản lý của Bộ, có điều kiện tham gia làm thành viên các tổ chức quốc tế?.v.v.. Cách quy định chung chung không giải thích như trong dự thảo Nghị định sẽ tạo ra nhiều cách hiểu khác nhau và sẽ hoàn toàn không dễ dàng cho việc vận dụng trong thực tế.
Thứ hai, cần tạo cơ sở pháp lý cho việc giải quyết tốt vấn đề quan hệ giữa các đơn vị thuộc Bộ và giữa các Bộ, ngành với nhau. Trong quá trình hoạt động của mình, giữa các đơn vị thuộc Bộ và giữa các Bộ, ngành với nhau tất nhiên phải có mối quan hệ. Nếu hai hay nhiều Bộ có cùng một đối tượng phải quản lý thì trách nhiệm của các Bộ được xác định trên cơ sở nào khi cùng tham gia giải quyết các vấn đề đặt ra? Hoặc như vấn đề tuyển dụng công chức thì vai trò của Bộ chuyên môn đến đâu và Bộ Nội vụ có quan hệ cụ thể như thế nào về vấn đề này với Bộ chuyên môn cho hợp lý?...
Thứ ba, việc quy định quyền hạn, nhiệm vụ cho các Bộ cần tránh xu thế tập trung hóa quyền lực. Tôi cho rằng việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các Tổng cục như Tổng cục Thuế, Tổng cục quản lý rừng, quản lý biển, quản lý ruộng đất, Tổng cục Dạy nghề, Tổng cục Thống kê và một số Tổng cục quan trọng khác liên quan đến những vấn đề chiến lược trong phát triển đất nước phải là quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ.
Thứ tư, về quyền hạn của Bộ (hay Bộ trưởng) đối với nhiệm vụ cải cách hành chính không nên quy định thành một điều như trong dự thảo Nghị định mới bởi đây là một nhiệm vụ có tính tình thế, mỗi bộ có một yêu cầu khác nhau. Nhiều nội dung của các mục trong điều này là công việc thường xuyên của cơ quan, cấp nào cũng vậy, không riêng gì cấp Bộ. Trong khi đó một số nội dung của cải cách hành chính cũng thấy nêu trong các điều khoản khác của bản Dự thảo. Điều đó làm cho văn bản trở nên tản mạn và trùng lặp không cần thiết. Nhiệm vụ cải cách hành chính trong giai đoạn hiện nay là rất lớn, cần coi như một chương trình hoạt động của Bộ và phải nêu hoàn chỉnh ở một văn bản khác.
Vấn đề đánh giá tác động văn bản, ở trên đã có nói đến việc cần đánh giá lại tác động của Nghị định số 178/2007/NĐ-CP đối với đời sống xã hội và hoạt động quản lý nhà nước sau 4 năm nó được triển khai. Đối với bản Nghị định mới dự kiến thay thế Nghị định số 178/2007/NĐ-CP cũng phải có đánh giá tác động mà nó có thể tạo ra trong tương lai. Báo cáo tác động của dự thảo văn bản mới này cần nói rõ những lợi ích mà nó có khả năng mang lại khi giải quyết các tồn tại trong bản nghị định cũ là gì. Nhờ đâu mà nó có thể có những lợi ích đó? Làm được điều đó việc ban hành nghị định mới sẽ có đủ cơ sở để mang lại những lợi ích thiết thực.
Cuối cùng là văn phong và cách trình bày của văn bản. Cần rà soát lại kỹ hơn về văn phong của văn bản. Đây là một văn bản quy phạm pháp luật quan trọng cần được trình bày bằng một ngôn ngữ chuẩn xác, lôgic. Ví dụ, như Khoản 2, Điều 2, Chương I nói về quan hệ giữa các Bộ mà gọi đó là vị trí chức năng của Bộ là không phù hợp. Hoặc chương II nói về nhiệm vụ quyền hạn của Bộ, Bộ trưởng thì các điều phải trình bày logic hoặc theo phạm vi nhiệm vụ liên quan hoặc theo hành động phải làm cụ thể.
Khi soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật nên quan tâm đến một điều rất quan trọng là cách trình bày các quy phạm trong đó. Cần bảo đảm rằng các quy phạm đưa vào văn bản có cấu trúc hợp lý. Nên chú ý xem xét kỹ các quy định, các giả định và các chế tài cụ thể liên quan đến từng điều trong văn bản. Đó là nguyên tắc bảo đảm cho văn bản có tính khả thi.
(Theo http://Chinhphu.vn)
|
|
|
|
Tập tin đính kèm:
|
|
70 lượt xem.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|